ৰাম-নৱমী নাটক

ঊনবিংশ শতিকাৰ নৱজাগৰণ 

ঊনবিংশ শতিকাৰ নৱজাগৰণ বুলিলে ঊনবিংশ শতিকাত ভাৰত তথা অসমত সংঘটিত হোৱা এক ব্যাপক সামাজিক, সাংস্কৃতিক, বৌদ্ধিক, সাহিত্যিক আৰু শিক্ষামূলক জাগৰণৰ প্ৰক্ৰিয়াক বুজোৱা হয়। পাশ্চাত্য শিক্ষা, আধুনিক বিজ্ঞান, যুক্তিবাদ আৰু নতুন চিন্তাধাৰাৰ প্ৰভাৱত সমাজৰ প্ৰচলিত কুসংস্কাৰ, অন্ধবিশ্বাস আৰু ৰক্ষণশীলতাৰ বিৰুদ্ধে এক নতুন সচেতনতা গঢ় লৈ উঠিছিল।

ভাৰতীয় পৰিপ্ৰেক্ষিতত এই নৱজাগৰণৰ সৈতে আধুনিক শিক্ষাৰ বিস্তাৰ, সমাজ সংস্কাৰ আন্দোলন, নাৰী শিক্ষা, সংবাদপত্ৰৰ বিকাশ, জাতীয় চেতনা আৰু আধুনিক সাহিত্যৰ উন্মেষ ঘনিষ্ঠভাৱে জড়িত। ৰাজা ৰামমোহন ৰায়, ঈশ্বৰচন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰ, স্বামী দয়ানন্দ সৰস্বতী আদি সমাজসংস্কাৰকৰ চিন্তা আৰু কৰ্মই এই জাগৰণক শক্তিশালী কৰিছিল।

অসমৰ ক্ষেত্ৰত ঊনবিংশ শতিকাৰ নৱজাগৰণ মূলতঃ ইংৰাজী শিক্ষা, মিছনেৰীসকলৰ কাৰ্যকলাপ, ছপাশাল আৰু সংবাদ-পত্ৰৰ প্ৰসাৰ, আধুনিক শিক্ষাৰ বিস্তাৰ আৰু অসমীয়া ভাষা-সাহিত্যৰ পুনৰুত্থানৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছিল। ‘অৰুণোদই’ (১৮৪৬)-ৰ প্ৰকাশে অসমীয়া ভাষা, সাহিত্য, বিজ্ঞান, ইতিহাস আৰু সমাজ-চিন্তাৰ ক্ষেত্ৰত আধুনিক যুগৰ সূচনা কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত গুণাভিৰাম বৰুৱা, হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা, লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা আদি ব্যক্তিৰ কৰ্মৰাজিয়ে এই নৱজাগৰণক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে।

‘ৰাম নৱমী’ নাটকখনৰ মূল কাহিনী:

গুণাভিৰাম বৰুৱাদেৱৰ দ্বাৰা ১৮৫৭ চনত ৰচিত আৰু ১৮৬৭ চনত প্ৰকাশিত ‘ৰাম-নৱমী’ হৈছে প্ৰথমখন আধুনিক অসমীয়া সামাজিক নাটক।

সংস্কাৰমুখী আন্দোলনৰ পটভূমিত ৰচিত এই নাটকখনৰ মূল কাহিনীটো চমুকৈ তলত দাঙি ধৰা হ'ল: নাটকখনৰ নায়িকা নৱমী আছিল শিৱকান্ত শৰ্মা আৰু ফুলেশ্বৰীৰ কন্যা নৱমী। সৰুতেই বিবাহ হোৱা নৱমীয়ে দুৰ্ভাগ্যবশতঃ অতি কম বয়সতে বৈধব্য জীৱন আঁকোৱালি ল'বলগীয়া হয়। জীয়ৰীৰ মনৰ দুখ পাতলাবলৈ অভিভাৱকে ঘৰৰ পাছফালে এখন ফুলৰ বাগান পাতি দিয়ে আৰু সখী জয়ন্তী তথা উৰ্বশীৰ সৈতে পঢ়া-শুনা আৰু সময় কটোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়ে৷ এই ফুলৰ বাগানতেই নৱমীৰ চিনাকি হয় এজন শিক্ষিত যুৱক ৰামচন্দ্ৰৰ সৈতে। নৱমীৰ সখী তথা ৰামচন্দ্ৰৰ বৌৱেক জয়ন্তীৰ সহযোগত ৰামচন্দ্ৰ আৰু নৱমীৰ মাজত প্ৰেম গঢ়ি উঠে আৰু তেওঁলোক গোপনে মিলিত হ'বলৈ ধৰে।

এই গোপন মিলনৰ পৰিণতিত নৱমী অন্তঃসত্ত্বা হৈ পৰে৷ নৱমী গৰ্ভৱতী হোৱা খবৰ সমাজত জনাজনি হোৱাৰ লগে লগে তীব্ৰ হুলস্থলৰ সৃষ্টি হয়। সমাজৰ মুখিয়ালসকলে মেল পাতি নৱমীহঁতৰ গোটেই পৰিয়ালটোক সামাজিকভাৱে বৰ্জন (এঘৰীয়া) কৰে। সমাজৰ এই অমানৱীয় লাঞ্ছনা, অপমান আৰু ৰামচন্দ্ৰৰ সৈতে মিলনৰ কোনো সম্ভাৱনা নেদেখি নৱমীয়ে ৰামচন্দ্ৰই প্ৰেমৰ প্ৰতীকৰূপে দিয়া কটাৰীখনেৰে ডিঙিত ৰেপ দি আত্মহত্যা কৰে।

নৱমীৰ এই কৰুণ মৃত্যুত মৰ্মাহত হৈ ৰামচন্দ্ৰয়ো আত্মহননৰ পথ বাছি লয় আৰু জয়ন্তীয়েও নিজকে এই ঘটনাৰ বাবে জগৰীয়া কৰি প্ৰাণ ত্যাগ কৰে। একেলগে তিনিটাকৈ নতুন জীৱনৰ কৰুণ সমাধিয়ে সমাজৰ বৰমূৰীয়াসকলৰ চকু মুকলি কৰে। কুসংস্কাৰচ্ছন্ন ৰীতি-নীতিৰ বিষময় ফল বুজিব পাৰি সমাজে নিজৰ ভুল স্বীকাৰ কৰে আৰু পলমকৈ হ'লেও বিধৱা বিবাহৰ যুক্তিযুক্ততা মানি লয়৷

‘ৰাম-নৱমী’ নাটকৰ সমাজ-সংস্কাৰমুখী বাৰ্তা

গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ ১৮৫৭ চনত ৰচিত ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন ঊনবিংশ শতিকাৰ নৱজাগৰণৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত এখন অন্যতম সমাজ-সংস্কাৰমুখী অসমীয়া সামাজিক নাটক। নাটকখনৰ মূল সমাজ-সংস্কাৰমুখী বাৰ্তাসমূহ তলত বিস্তৃতভাৱে দাঙি ধৰা হ’ল:

বিধৱা বিবাহৰ সপক্ষে যুক্তি আৰু সমৰ্থন: নাটকখনৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে ৰক্ষণশীল সমাজত বাল্য-বিধৱাসকলে ভোগ কৰা অমানৱীয় যন্ত্ৰণা ফুটাই তোলা আৰু বিধৱা বিবাহ প্ৰচলনৰ সপক্ষে সামাজিক জনমত গঠন কৰা। নাটকখনত শাস্ত্ৰৰ পৰাশৰ সংহিতাৰ উদ্ধৃতি দি দৰ্শোৱা হৈছে যে বিধৱা বিবাহ শাস্ত্ৰীয়ভাৱে সন্মত আৰু নীতিগতভাৱে গ্ৰহণযোগ্য।

অন্ধ দেশাচাৰ আৰু কুসংস্কাৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ: নাটকখনত সামাজিক অন্ধবিশ্বাস আৰু ৰক্ষণশীল নিয়ম-কানুনক ‘দাৰুণ দেশাচাৰ’ বুলি তীব্ৰ সমালোচনা কৰা হৈছে। সমাজত বিধৱা বিবাহ নিষিদ্ধ কৰি ৰখাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা গোপন অনীতি, ব্যভিচাৰ, ভ্ৰূণ হত্যা আৰু সামাজিক নিৰ্যাতন ৰোধ কৰিবলৈ বিধৱা বিবাহক পুৰুষ-নাৰী উভ অন্তৰৰ স্বাভাৱিক অধিকাৰ হিচাপে স্বীকৃতি দিয়াৰ প্ৰয়োজনীয়তা দাঙি ধৰা হৈছে।

মানৱতাবাদী দৃষ্টিভংগী আৰু নাৰী মুক্তিৰ আহ্বান: নাটকখনে নাৰীৰ প্ৰাকৃতিক অধিকাৰ, শিক্ষা আৰু প্ৰেমৰ স্বাভাৱিকতাক সামাজিক গোড়ামিতকৈ ওপৰত স্থান দিছে। বাল্য-বিধৱাসকলক ঘৰৰ অন্ধকাৰত বন্দী কৰি ৰখাৰ সলনি তেওঁলোকক শিক্ষা প্ৰদান কৰা আৰু এখন সুস্থ সামাজিক পৰিৱেশত সম-অধিকাৰ দিয়াৰ এক মানৱতাবাদী আহ্বান ইয়াত নিহিত হৈ আছে।

সামাজিক সচেতনতা আৰু আত্মশুদ্ধিৰ বাৰ্তা: সমাজৰ নিৰ্দয় বিচাৰ আৰু এঘৰীয়া কৰাৰ অমানৱীয় শাস্তিক সহ্য কৰিব নোৱাৰি নৱমী, ৰামচন্দ্ৰ আৰু জয়ন্তীৰ দৰে তিনিটাকৈ নিষ্পাপ জীৱনে আত্মহননৰ পথ বাছি ল’বলগীয়া হয়। এই কৰুণ ট্ৰেজেডীয়ে অৱশেষত গোড়া সমাজ আৰু মহাজনসকলৰ চকু মুকলি কৰে। পৱিত্ৰ জীৱনৰ কৰুণ অৱসান দেখি সমাজে নিজৰ অন্ধ দেশাচাৰৰ ভুল উপলব্ধি কৰে আৰু পলমকৈ হ’লেও বিধৱা বিবাহৰ যুক্তিযুক্ততা মানি লয়।

‘ৰাম-নৱমী’ নাটকৰ চৰিত্ৰ বিশ্লেষণ

গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ ১৮৫৭ চনত ৰচিত ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন প্ৰথমখন অসমীয়া আধুনিক সামাজিক নাটক। এই নাটকখনৰ মূল চৰিত্ৰসমূহৰ সবিশেষ বিশ্লেষণ তলত আগবঢ়োৱা হ’ল:

ৰামচন্দ্ৰ (নায়ক): ৰামচন্দ্ৰ নাটকখনৰ মুখ্য পুৰুষ চৰিত্ৰ বা নায়ক। তেওঁ এজন শিক্ষিত, সংবেদনশীল আৰু প্ৰেমানুৰাগী যুৱক। বাল্য-বিধৱা নৱমীৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ গভীৰ প্ৰেমে সমাজৰ কুসংস্কাৰ আৰু বৈষম্যমূলক নিয়ম-কানুনৰ বিৰুদ্ধে এক মৌন প্ৰতিবাদ সাব্যস্ত কৰে। নৱমীৰ কৰুণ মৃত্যুৰ খবৰ পাই মৰ্মাহত হৈ তেওঁ আত্মহননৰ পথ বাছি লয়, যিয়ে নাটকখনৰ ট্ৰেজিক গাম্ভীৰ্য বৃদ্ধি কৰে।

নৱমী (নায়িকা): নৱমী নাটকখনৰ কেন্দ্ৰীয় নাৰী চৰিত্ৰ। শিৱকান্ত শৰ্মা আৰু ফুলেশ্বৰীৰ জীয়ৰী নৱমী বাল্যকালতে বিধৱা হৈ সামাজিক যন্ত্ৰণাৰ চিকাৰ হয়। শিক্ষা আৰু পঢ়া-শুনাৰ প্ৰতি অনুৰাগ থকা নৱমী ৰামচন্দ্ৰৰ প্ৰেমত পৰে আৰু পাছলৈ গৰ্ভৱতী হয়। সমাজৰ অমানৱীয় লাঞ্ছনা, এঘৰীয়া কৰাৰ তীব্ৰ অপমান আৰু মিলনৰ পথ বন্ধ দেখি তেওঁ আত্মহত্যা কৰিবলৈ বাধ্য হয়। নৱমী চৰিত্ৰটো তৎকালীন সমাজৰ নিৰ্যাতিত বাল্য-বিধৱাসকলৰ কৰুণ অৱস্থাৰ এক মূৰ্ত প্ৰতীক।

জয়ন্তী: জয়ন্তী নাটকখনৰ এক অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্শ্ব-চৰিত্ৰ। তেওঁ নৱমীৰ মৰমৰ সখী আৰু ৰামচন্দ্ৰৰ বৌৱেক। ৰামচন্দ্ৰ আৰু নৱমীৰ গোপন প্ৰেম তথা মিলনত জয়ন্তীয়েই মূল সংযোগ সেতুৰ ভূমিকা লৈছিল। সখীয়েকৰ দুখ পাতলাবলৈ গৈ ব্যৱস্থা কৰা এই মিলনে শেষত যি ভয়াবহ ৰূপ ল’লে, তাৰ বাবে নিজকে জগৰীয়া ভাবি তীব্ৰ অনুশোচনাৰে দগ্ধ হৈ জয়ন্তীয়েও প্ৰাণ ত্যাগ কৰে।

শিৱকান্ত শৰ্মা আৰু ফুলেশ্বৰী (পিতৃ-মাতৃ): শিৱকান্ত শৰ্মা আৰু ফুলেশ্বৰী নৱমীৰ পিতৃ-মাতৃ। সৰুতেই বিধৱা হোৱা জীয়ৰীৰ দুখ পাতলাবলৈ ফুলৰ বাগান পাতি দিয়া আৰু সখীসকলৰ সৈতে পঢ়া-শুনা কৰাৰ সুযোগ দিয়া কাৰ্যই তেওঁলোকৰ সন্তানস্নেহ প্ৰকাশ কৰে। কিন্তু তৎসত্ত্বেও তৎকালীন গোড়া সমাজ ব্যৱস্থা আৰু লোকলজ্জাৰ ভয়ত তেওঁলোক অত্যন্ত অসহায় হৈ পৰিছিল।

মহাজন: নাটকখনৰ সামাজিক মেল আৰু নীতি-নিয়মৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা চৰিত্ৰসমূহৰ ভিতৰত 'মহাজন' চৰিত্ৰটো উল্লেখযোগ্য। এই চৰিত্ৰটোৱে ৰক্ষণশীল ধৰ্মীয় আৰু সামাজিক বিচাৰ-ব্যৱস্থাৰ কঠোৰতাক দাঙি ধৰে, যিয়ে নৱমীৰ পৰিয়ালক এঘৰীয়া কৰাৰ সিদ্ধান্ত লৈছিল।

অন্যান্য পাৰ্শ্ব-চৰিত্ৰসমূহ: নাটকখনত উৰ্বশী, কামদেৱ, শিক, সয়েন্দ্ৰী, মঙলু, সীহু, দতো, নিগদতি, হৰনাথ, ধৰ্মনাথ আদি নানান চৰিত্ৰ আছে। এই চৰিত্ৰসমূহে ১৯ শতকৰ অসমীয়া সমাজৰ সামাজিক আৱহাওয়া, অন্ধবিশ্বাস, ৰীতি-নীতি আৰু লোকজীৱনৰ বৈচিত্ৰ্যময় ৰূপটো স্পষ্টভাৱে ফুটাই তুলিছে।

‘ৰাম-নৱমী’ নাটকৰ অংক আৰু দৃশ্যৰ বিৱৰণ

গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন পাশ্চাত্য নাট্যৰীতি আৰু আধুনিক ভাবধাৰাৰ সংমিশ্ৰণত ৰচিত। নাটকখন সমগ্ৰভাৱে ৫ টা অংক আৰু প্ৰতিটো অংকত ৫ টাকৈ দৃশ্য — অৰ্থাৎ মুঠ ২৫ টা দৃশ্যত বিভক্ত। নাটকখনৰ অংক আৰু দৃশ্যসমূহৰ ক্ৰমানুসৰি বিৱৰণ তলত দাঙি ধৰা হ’ল:

প্ৰথম অংক

প্ৰথম দৃশ্য (নাৰায়ণৰ বাটী): নাৰায়ণ আৰু ধৰ্মনাথৰ কথোপকথনেৰে নাটকৰ সূচনা হয়, য’ত শিৱকান্ত শৰ্মাৰ জীয়ৰী বাল্য-বিধৱা নৱমীৰ কৰুণ অৱস্থাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়।

দ্বিতীয় দৃশ্য (শিৱকান্তৰ বাটী): জীয়ৰী নৱমীৰ সৰুতেই বৈধব্য জীৱন আঁকোৱালি ল’বলগীয়া হোৱাত মাতৃ ফুলেশ্বৰী আৰু ঘৰৰ গৃহপৰিজনৰ তীব্ৰ শোক প্ৰকাশ পায়।

তৃতীয় দৃশ্য (কামদেৱৰ বাটী): কামদেৱ আৰু ৰামচন্দ্ৰৰ প্ৰৱেশ আৰু তেওঁলোকৰ মাজত মনৰ ভাব-বিনিময়।

চতুৰ্থ দৃশ্য (ৰাজআলী): মঙলু আৰু সয়েন্দ্ৰীৰ প্ৰৱেশ আৰু সামাজিক চাল-চলনৰ কথোপকথন।

পঞ্চম দৃশ্য (শিৱকান্তৰ বাটী): ফুলেশ্বৰী, জয়ন্তী আৰু নৱমীৰ প্ৰৱেশ; নৱমীৰ পঢ়া-শুনা আৰু সখীসকলৰ সৈতে সময় কটোৱাৰ পৰিৱেশ উপস্থাপন।

দ্বিতীয় অংক

প্ৰথম দৃশ্য (হৰনাথৰ বাটী আৰু ফুলনী সৰোবৰ): ৰামচন্দ্ৰ আৰু কামদেৱৰ বসন্ত কালৰ অনুভৱ আৰু ফুলনী সৰোবৰলৈ ভ্ৰমণ।

দ্বিতীয় দৃশ্য (শিৱকান্তৰ বাটী আৰু ফুলনী সৰোবৰ): নৱমী, জয়ন্তী আৰু উৰ্বশীৰ সৰোবৰৰ ফালে আগমন।

তৃতীয় দৃশ্য (ফুলনী সৰোবৰ): ফুলনী সৰোবৰৰ পাৰত নিদ্ৰাত থকা ৰামচন্দ্ৰক নৱমীয়ে প্ৰথমবাৰৰ বাবে দেখে আৰু দুয়োৰে মাজত অনুৰাগৰ সৃষ্টি হয়।

চতুৰ্থ দৃশ্য (হৰনাথৰ বাটী): হৰনাথ আৰু নিগদতিৰ কথোপকথন।

পঞ্চম দৃশ্য (শিৱকান্তৰ বাটী): নৱমীয়ে সখী জয়ন্তীৰ আগত ৰামচন্দ্ৰৰ প্ৰতি থকা নিজৰ আকুলতা আৰু প্ৰেমভাৱ প্ৰকাশ কৰে।

তৃতীয় অংক

প্ৰথম দৃশ্য (হৰনাথৰ বাটী): হৰনাথ, দেৱদত্ত আৰু ৰঙ্গনাথৰ কথা-বতৰা।

দ্বিতীয় দৃশ্য (শিৱকান্তৰ বাটী): নৱমী আৰু জয়ন্তীৰ সাক্ষাৎ; জয়ন্তীয়ে ৰামচন্দ্ৰৰ মৰমৰ উপহাৰস্বৰূপ আঙুঠি নৱমীৰ হাতত তুলি দিয়ে।

তৃতীয় দৃশ্য (ৰাজআলী): মঙলু, হৰপ্ৰিয়া আৰু নিগদতিৰ প্ৰৱেশ।

চতুৰ্থ দৃশ্য (জয়ন্তীৰ শয়নাগাৰ): জয়ন্তীৰ সহযোগত তেওঁৰ শয়নাগাৰত নৱমী আৰু ৰামচন্দ্ৰ গোপনে মিলিত হয় আৰু পৰস্পৰে পৰস্পৰক স্বামী-পত্নীৰূপে গ্ৰহণৰ সংকল্প কৰে।

পঞ্চম দৃশ্য (জয়ন্তীৰ বাটী): গোপন মিলনৰ পিছত নৱমী আৰু জয়ন্তীৰ কথোপকথন।

চতুৰ্থ অংক

প্ৰথম দৃশ্য (হৰনাথৰ বাটী): হৰনাথ আৰু দেৱদত্তৰ সামাজিক বিষয়ৰ আলোচনা।

দ্বিতীয় দৃশ্য (শিৱকান্তৰ বাটী): নৱমী আৰু জয়ন্তীৰ নিভৃত কথোপকথন।

তৃতীয় দৃশ্য (কামদেৱৰ বাটী): কামদেৱ আৰু ৰামচন্দ্ৰৰ সামাজিক নীতি-নিয়মৰ আলোচনা; ইয়াত ৰামচন্দ্ৰই পৰাশৰ সংহিতাৰ উদ্ধৃতি দি বিধৱা বিবাহ শাস্ত্ৰীয়ভাৱে সন্মত বুলি যুক্তি দাঙি ধৰে।

চতুৰ্থ দৃশ্য (নবমীৰ শয়নাগাৰ): নৱমী, জয়ন্তী আৰু ৰামচন্দ্ৰৰ পুনৰ মিলন আৰু কথোপকথন।

পঞ্চম দৃশ্য (ফুলনী সৰোবৰৰ ঘাট): সোণফুলী আৰু মঙলুৰ প্ৰৱেশ আৰু কথা-বতৰা।

পঞ্চম অংক

প্ৰথম দৃশ্য (শিৱকান্তৰ বাটী): নৱমী অন্তঃসত্ত্বা হোৱাৰ বাতৰি প্ৰকাশ পোৱাত শিৱকান্ত আৰু ফুলেশ্বৰীৰ ঘৰখনত হাহাকাৰ আৰু তীব্ৰ দুশ্চিন্তাৰ সৃষ্টি হয়।

দ্বিতীয় দৃশ্য (ৰাজআলী ও নামঘৰ): নামঘৰত মহাজনৰ নেতৃত্বত সমাজৰ বিচাৰ সভা; সমাজে শিৱকান্তৰ পৰিয়ালক সামাজিকভাৱে বৰ্জন অৰ্থাৎ এঘৰীয়া কৰাৰ সিদ্ধান্ত লয়।

তৃতীয় দৃশ্য (নবমীৰ শয়নাগাৰ): সমাজৰ অমানৱীয় লাঞ্ছনা আৰু অপযশ সহ্য কৰিব নোৱাৰি নৱমীয়ে ৰামচন্দ্ৰই দিয়া কটাৰীৰে ডিঙিত ৰেপি আত্মহত্যা কৰে।

চতুৰ্থ দৃশ্য (ৰামচন্দ্ৰৰ শয়নাগাৰ): নৱমীৰ মৃত্যুৰ সংবাদ পাই মৰ্মাহত হৈ ৰামচন্দ্ৰয়ো ডিঙিত ফাঁচ লগাই আত্মহনন কৰে।

পঞ্চম দৃশ্য (মহাজনৰ বাহৰ): তিনিটাকৈ নিষ্পাপ জীৱনৰ অৱসানৰ পিছত মহাজনে স্বপ্নাদেশ পায় আৰু সমাজে নিজৰ ভুল উপলব্ধি কৰি বিধৱা বিবাহৰ যুক্তিযুক্ততা মানি লয়।

‘ৰাম-নৱমী’ নাটকৰ নাট্যশৈলী

গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন আধুনিক অসমীয়া নাট্য সাহিত্যৰ প্ৰথমখন সামাজিক নাটক, য’ত প্ৰাচ্য আৰু পাশ্চাত্য নাট্যৰীতিৰ অপূৰ্ব সংমিশ্ৰণ দেখা যায়। নাটকখনৰ গঠন শৈলী আৰু আংগিক বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত দাঙি ধৰা হ’ল:

নাটকখনৰ স্বৰূপত প্ৰাচ্যৰ সংস্কৃত নাটক, অংকীয়া নাট আৰু পাশ্চাত্যৰ আধুনিক নাট্যৰীতিৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়। নাট্যকাৰে ইউৰোপীয় নাট্য আৰ্হি গ্ৰহণ কৰি অসমীয়া নাটকত এক নতুন যুগৰ সূচনা কৰে।

অংক আৰু দৃশ্যৰ ক্ৰমবিকাশ: পৰম্পৰাগত অংকীয়া নাটৰ দৰে নাটকখন এটা অংকতে শেষ নকৰি পাশ্চাত্য ধাৰাৰ আৰ্হিত ৫ টা অংক আৰু প্ৰতিটো অংকত ৫ টাকৈ দৃশ্য — অৰ্থাৎ মুঠ ২৫ টা দৃশ্যত সুসংগঠিতভাৱে বিভক্ত কৰা হৈছে।

কৰুণৰস বা ট্ৰেজেডীৰ প্ৰয়োগ: সংস্কৃত নাট্যশৈলীত সাধাৰণতে মিলনান্তক সমাপ্তি বাধ্যতামূলক আছিল। কিন্তু গুণাভিৰাম বৰুৱাই পাশ্চাত্য ট্ৰেজেডীৰ আৰ্হিৰে নৱমী, ৰামচন্দ্ৰ আৰু জয়ন্তীৰ কৰুণ মৃত্যু ঘটাই নাটকখনৰ অন্ত পেলায়, যিয়ে অসমীয়া নাট্য সাহিত্যত প্ৰথমবাৰৰ বাবে গহীন ট্ৰেজেডী শৈলীৰ সংযোজন কৰে।

গদ্য সংলাপ আৰু সংহিতামূল পদ্যৰ ব্যৱহাৰ: চৰিত্ৰসমূহৰ ভাব-বিনিময়ৰ বাবে নাট্যকাৰে সৰল, বাস্তৱিক আৰু দৈনিক জীৱনত ব্যৱহৃত অসমীয়া গদ্য সংলাপ ব্যৱহাৰ কৰিছে। একে সময়তে নাটকখনৰ শেষত লেচাৰী ছন্দত পদ্যসূচক উপদেশমূলক পদ সন্নিৱিষ্ট কৰি নাটকখনৰ সংস্কাৰমুখী উদ্দেশ্য ফুটাই তুলিছে।

বাস্তৱবাদী আৰু সংস্কাৰমুখী ৰূপ: ধৰ্মীয় বা পৌৰাণিক বিষয়বস্তুৰ বিপৰীতে তৎকালীন অসমীয়া সমাজৰ জলন্ত সমস্যাসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি ইয়াৰ নাটকীয় সংঘাত গঢ়ি তোলা হৈছে।

থলুৱা আৰু লোকভাষিক সংলাপ: নাটকখনত উচ্চ শ্ৰেণীৰ পাত্ৰ-পাত্ৰীসকলৰ উপৰিও মঙলু, সয়েন্দ্ৰী আদি পাৰ্শ্ব-চৰিত্ৰসমূহৰ মুখত তৎকালীন থলুৱা লোকভাষা আৰু স্বভাৱজাত বাক্যাংশ ব্যৱহাৰ কৰি নাটকখনক অধিক জীৱন্ত কৰি তোলা হৈছে।

‘ৰাম-নৱমী’ নাটকৰ মঞ্চায়ন আৰু মঞ্চ-কৌশল

গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন কেবল কাহিনী আৰু বিষয়বস্তুৰ দিশৰ পৰাই নহয়, মঞ্চায়ন শৈলীৰ দিশৰ পৰাও অসমীয়া নাট্য ইতিহাসত এক নতুন দিশৰ সূচনা কৰা নাটক। পৰম্পৰাগত অংকীয়া নাট বা ভাওনাৰ মুকলি মঞ্চৰ বিপৰীতে ইয়াত আধুনিক পাশ্চাত্য ধাৰাৰ ৰংগমঞ্চৰ উপাদানসমূহ নিপুণভাৱে প্ৰয়োগ কৰা হৈছে। নাটকখনৰ মঞ্চায়ন সংক্ৰান্তীয় মূল বৈশিষ্ট্যসমূহ তলত উল্লেখ কৰা হ’ল:

প্ৰচেনিয়াম বা আধুনিক মঞ্চৰীতিৰ প্ৰয়োগ: পৰম্পৰাগত নামঘৰ বা মুকলি থলীৰ ভাওনাৰ বিপৰীতে ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন আধুনিক প্ৰোচেনিয়াম (Proscenium) অৰ্থাৎ পৰ্দা বিশিষ্ট ৰংগমঞ্চত প্ৰদৰ্শনৰ উপযোগী কৰি ৰচনা কৰা হৈছিল। অংক আৰু দৃশ্যৰ শেষত পৰ্দা পেলোৱা অৰ্থাৎ ‘যৱনিকা পতন’ৰ স্পষ্ট নিৰ্দেশ নাটকত পোৱা যায়।

বিস্তৃত মঞ্চ-নিৰ্দেশনা (Stage Directions): নাটকখনৰ পাঠত চৰিত্ৰসমূহৰ প্ৰৱেশ (‘প্ৰৱেশ’), প্ৰস্থান (‘ইতো নিষ্ক্ৰান্তঃ’), থিয় হৈ থকা বা বহাৰ ভংগী, আৰু স্থানৰ পৰিৱৰ্তন বুজাবলৈ স্পষ্ট বন্ধনীযুক্ত মঞ্চ-নিৰ্দেশ দিয়া হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও চৰিত্ৰৰ মানসিক অৱস্থা প্ৰকাশ কৰিবলৈ ‘সলজ্জ’, ‘কোপে’, ‘সস্মিতম’ আদি নিৰ্দেশ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

বাস্তৱসম্মত দৃশ্যসজ্জা (Set Design): নাটকখনৰ প্ৰতিটো দৃশ্যত পৃথক আৰু বাস্তৱিক পৰিৱেশ নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশ আছে। উদাহৰণস্বৰূপে— শিৱকান্তৰ চোতাল/বাটী, ৰাজআলী, ফুলনী সৰোবৰ, জয়ন্তীৰ শয়নাগাৰ, নামঘৰ আৰু মহাজনৰ বাহৰ আদি। এই স্থানসমূহ আধুনিক মঞ্চত পৰ্দা আৰু কৃত্ৰিম দৃশ্যসজ্জাৰ (Scenery) জৰিয়তে ফুটাই তোলাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল।

আলোক, শব্দ আৰু নেপথ্য কৌশল: নাট্যীয় আৱহ নিৰ্মাণৰ বাবে নাটকত পোহৰ আৰু শব্দৰ বুনিয়াদ নিৰ্দেশনা দিয়া হৈছে। যেনে— তৃতীয় অংকৰ গোপন মিলনৰ দৃশ্যত চাকি নুমুৱাই দিয়াৰ সংকেত (‘প্ৰদীপ নিৰ্বাণ’), মঞ্চৰ পিছফালৰ পৰা অহা মাত (‘নেপথ্যৰ পৰা’) আৰু আৱহ সংগীত প্ৰয়োগৰ নিৰ্দেশ (‘বাদ্যাদি’)।

‘স্বগতোক্তি আৰু নাট্যিক সংঘাত (Soliloquy): সংস্কৃত বা ভাওনা শৈলীত নথকা পাশ্চাত্য থিয়েটাৰৰ ‘স্বগতোক্তি’ (Soliloquy) অৰ্থাৎ চৰিত্ৰই নিজৰ অন্তৰ্দ্বন্দ্ব আৰু গোপন চিন্তা দৰ্শকৰ আগত প্ৰকাশ কৰা কৌশল ইয়াত বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।

স্বাভাৱিক অভিনয়শৈলী: ভাওনাৰ দৰে অতি-নাটকীয় নৃত্যময় সংচালন বা মুখাৰ ব্যৱহাৰৰ সলনি দৈনিক সামাজিক জীৱনৰ স্বাভাবিক চাল-চলন, আবেগ- অনুভূতি আৰু সংবেদনশীল কথোপকথনৰ আধাৰত ইয়াৰ অভিনয় ৰূপায়ন কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।

‘ৰাম-নৱমী’ নাটকৰ নৱমীৰ আত্মহত্যাৰ দৃশ্যটোৰ সাহিত্যিক গুৰুত্ব

গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকৰ পঞ্চম অংকৰ ৩য় দৃশ্যত চিত্ৰিত নৱমীৰ আত্মহত্যাৰ দৃশ্যটো সমগ্ৰ নাটকখনৰ নাটকীয় আৰু সাহিত্যিক দিশৰ পৰা আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ তথা আৱেগিক দৃশ্য। অসমীয়া সাহিত্যৰ ইতিহাসত এই দৃশ্যটোৰ সাহিত্যিক তাৎপৰ্যসমূহ তলত দাঙি ধৰা হ’ল:

অসমীয়া নাটকত ট্ৰেজেডী ধাৰাৰ আৰম্ভণি: পৰম্পৰাগত সংস্কৃত নাট্যৰীতি বা অংকীয়া নাটত মিলনান্তক সমাপ্তি বাধ্যতামূলক আছিল। কিন্তু গুণাভিৰাম বৰুৱাই পাশ্চাত্য নাট্যৰীতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হৈ নৱমীৰ আত্মহত্যাৰ যোগেদি অসমীয়া নাট্য সাহিত্যত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এক গহীন আৰু কৰুণ ট্ৰেজেডীৰ ভেটি স্থাপন কৰে। দুখাত্মক পৰিণতি এই নাটকখনৰ মূল বিষয়৷

নাটকীয় সংঘাত: এই দৃশ্যটো সমগ্ৰ নাটকখনৰ শীৰ্ষবিন্দু বা ক্লাইমেক্স। ৰক্ষণশীল সমাজৰ অন্ধ নীতি-নিয়ম, এঘৰীয়া কৰাৰ অমানৱীয় শাস্তি আৰু ব্যক্তিগত প্ৰেম-অস্তিত্বৰ মাজত যি তীব্ৰ সংঘাত চলিছিল, নৱমীৰ আত্মহননেৰে সেয়া চৰম নাটকীয় পৰিণতিলৈ গতি কৰে।

অন্তৰ্দ্বন্দ্ব: আত্মহত্যাৰ পূৰ্বে নৱমীৰ আত্মৰ্দ্বন্দ্বৰে ভৰা উক্তিত তেওঁৰ অন্তৰৰ তীব্ৰ যন্ত্ৰণা, সামাজিক লজ্জা, আৰু গৰ্ভস্থ সন্তানক সমাজৰ অপযশৰ পৰা মুক্ত কৰাৰ আকুলতা অত্যন্ত কৰুণভাৱে ফুটাই তোলা হৈছে। ই চৰিত্ৰটোৰ মানসিক জটিলতাৰ বিষয়ে প্ৰমাণ কৰে৷

প্ৰতীকাত্মক ব্যৱহাৰ আৰু নাট্যিক আইৰনী: নৱমীয়ে যিখন কটাৰীৰে ডিঙি ৰেপি আত্মহত্যা কৰে, সেই কটাৰীখন পূৰ্বতে ৰামচন্দ্ৰই তেওঁলৈ প্ৰেমৰ উপহাৰস্বৰূপে পঠিয়াইছিল। যিখন কটাৰী প্ৰেম আৰু মিলনৰ প্ৰতীক আছিল, সেয়াই সামাজিক কুপ্ৰথাৰ ফলত মৃত্যুৰ অস্ত্ৰলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাটো এক গভীৰ সাহিত্যিক আৰু প্ৰতীকাত্মক নাট্য-কৌশল।

সমাজ-সংস্কাৰমুখী বাৰ্তা: নৱমীৰ মৃত্যু কেৱল এটা চৰিত্ৰৰ অন্তই নাছিল৷ ই আছিল অন্ধ সমাজ-ব্যৱস্থাৰ অমানৱীয়তাৰ বিৰুদ্ধে এক চৰম প্ৰতিবাদ। এই কৰুণ আত্মবলিদানেই পৰৱৰ্তী সময়ত ৰামচন্দ্ৰ আৰু জয়ন্তীৰ মৃত্যু মাতি আনে আৰু অৱশেষত গোড়া সমাজখনক আত্মশুদ্ধি আৰু বিধৱা বিবাহৰ যুক্তিযুক্ততা মানি ল’বলৈ বাধ্য কৰায়।

বিচাৰ আৰু বিশ্লেষণ

এই নাটকখনৰ স্বৰূপ আছিল সংস্কৃত নাটক আৰু অঙ্কীয়া নাটৰ সমষ্টি। সমসাময়িক কালৰ সৰ্বভাৰতীয় নৱজাগৰণৰ লগত জড়িত মানৱতাবাদী আৰু সংস্কাৰমুখী আন্দোলনেই হৈছে এই নাটখনৰ মূল সমল। নাটকখনৰ পাতনিত উল্লেখ থকা অনুসৰি এই নাটকখনৰ ৰচনা কাল ১৮৫৭ চন। গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ পত্নী ব্ৰজসুন্দৰীৰ আগ্ৰহৰ বাবে ১৮৬৭ চনত এই নাটকখন ছপাশাললৈ পঠিওৱা হয়। প্ৰচাৰধৰ্মী নাটক হিচাপে এই নাটকখনে বিধৱা বিবাহৰ প্ৰচলনৰ সপক্ষে প্ৰচাৰ চলাইছে।

ৰাম-নৱমী নাটক ৰচনাৰ সময়কণ ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ ভৰপক সময়৷ সেই সময়তেই সমসাময়িক কালৰ কিছু অসমীয়া ছাত্ৰই কলিকতাত উচ্চ শিক্ষা লাভ কৰি পাশ্চাত্য আৰ্হিত ৰচনা হোৱা নাট উপভোগ কৰি আধুনিক মঞ্চত অভিনয় উপযোগী নাট ৰচনাৰ চেষ্টা চলায়৷ এই সময়তে বংগদেশত আৰম্ভ হোৱা সংস্কাৰকামী সামাজিক আন্দোলনেও ৰাম-নৱমীৰ দৰে নাটক ৰচনা কৰিবলৈ গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ দৰে অসমীয়া শিক্ষিত ডেকাসকলক অনুপ্ৰেৰণা যোগায়৷

প্ৰথম অসমীয়া সামাজিক নাটক হিচাপে ‘গুণাভিৰাম বৰুৱা’ৰ ৰাম-নৱমী আৰু ‘হেমচন্দ্ৰ বৰুৱা’ৰ কানীয়াৰ কীৰ্ত্তনৰ মাজৰ প্ৰকাশৰ চন অনুযায়ী মতভেদ দেখা যায়৷ ১৮৬১ চনত কানীয়াৰ কীৰ্ত্তন কিতাপ আকাৰে প্ৰকাশ পোৱাৰ বিপৰীতে ৰাম-নৱমী কিতাপ আকাৰে প্ৰকাশ পায় ১৮৭০ চনতহে৷ অৱশ্যে ১৮৫৭ চনত গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ কলিকতাৰ পৰা নাৱেৰে আহি থাকোঁতে ৰাম-নৱমী ৰচনা কৰা বুলি জনা যায় আৰু ১৮৫৮ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ পৰা অৰুণোদই চোৱা চোৱাকৈ ৰাম-নৱমী প্ৰকাশ হোৱাৰ তথ্যভিত্তিক প্ৰমাণৰ ভিত্তিত অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰথম সামাজিক নাটক হিচাপে ৰাম-নৱমীক স্থান দিয়া হ’ল৷ উল্লেখযোগ্য যে অৰুণোদইত প্ৰকাশ পোৱা ৰাম-নৱমী আৰু ১৮৭০ চনত কিতাপ আকাৰে প্ৰকাশ পোৱা ৰাম-নৱমীৰ মাজত কিছু মৌলিক পাৰ্থক্য পোৱা যায়৷

ৰাম-নৱমী নাটকৰ নায়ক ৰাম আৰু নায়িকা নৱমীক কেন্দ্ৰ কৰিয়েই কাহিনীয়ে গতি লাভ কৰিছে আৰু এই অনুযায়ী নাটকখনৰ নামকৰণ কৰা হৈছে৷ নাটকখনত নৱমী তিথিটোক বিশেষভাৱে গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা হৈছে৷ নৱমীৰ জন্ম হৈছে নৱমী তিথিত, তেনেদৰে নায়ক নায়িকাৰ মিলন হৈছে ৰাম-নৱমী তিথিত৷

ৰাম-নৱমী নাটকখনত উনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগৰ অসমীয়া সমাজখনৰ চিত্ৰ অংকন কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছে যদিও সমসাময়িক সমাজখনৰ আংশিক চিত্ৰহে প্ৰতিফলিত হৈছে৷ ইয়াত অসমীয়া সহজ-সৰল সমাজৰ চিত্ৰৰ পৰিৱৰ্তে নৱমীৰ জৰিয়তে অসমীয়া অভিজাত ব্ৰাহ্মণ সমাজখনৰ ওপৰত দৃষ্টি নিক্ষেপ কৰা হৈছে৷ নাটকখনৰ মাজেৰে বিধৱা বিবাহৰ সপক্ষে যুক্তি দাঙি ধৰিছে যদিও সেইসময়ত বিধৱা বিবাহৰ প্ৰচলন উচ্চ বৰ্ণৰ সমাজখনতহে নিষিদ্ধ আছিল৷ অসমৰ অন্যান্য জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত বিধৱা বিবাহত নিষেধাজ্ঞা নাছিল৷ তদুপৰি বাল্যবিবাহ অসমত মূলতঃ ব্ৰাহ্মণসকলৰ মাজতহে প্ৰচলিত আছিল৷

সেই সময়ত অসমত নাৰী শিক্ষাৰ কিছু পোহৰ পৰাৰ কথা নাটকখনৰ নায়িকা নৱমী আৰু সখীয়েক জয়ন্তীয়ে পঢ়া কিতাপবোৰৰ পৰা জনা যায়৷ অৱশ্যে এই স্ত্ৰী শিক্ষাৰ পোহৰ অসমৰ অন্যান্য জনজাতি বা সাধাৰণ লোকসকলৰ মাজত কিমান দূৰলৈকে শিপাইছিল সেই কথাৰ প্ৰমাণ ইয়াত পোৱা নাযায়৷ অসমলৈ ছপা যন্ত্ৰ অহাৰ খবৰৰ প্ৰতি তেতিয়াৰ অসমীয়া খাটিখোৱা মানুহখিনিৰ কোনোধৰণৰ আগ্ৰহ নাছিল সেইকথাৰ উমান জয়ন্তীৰ মুখৰ পৰা জনা যায়৷ তদুপৰি নাটকখন দেখুৱা মতে সেই সময়ৰ এচাম অসমীয়াই ভাবিছিল যে চৰকাৰী চাকৰি কৰাতো ভাল আৰু আন এচামে ভাবিছিল যে চৰকাৰী চাকৰি কৰা মানেই ইংৰাজৰ গোলামী খটা৷

ৰাম-নৱমী নাটকখনৰ কিছুমান দৃশ্য ‘কালিদাস’ৰ অভিজ্ঞান শকুন্তলমৰ লগত মিল থকা দেখা যায়৷ অভিজ্ঞান শকুন্তলমত দুষ্যন্ত -শকুন্তলাৰ প্ৰথম সাক্ষাৎ আৰু পূৰ্বৰাগ, একেদৰে শকুন্তলাৰ মুখলৈ ভোমোৰা উৰি যোৱা আৰু তাৰ অনুৰূপে নৱমীৰ মুখলৈয়ো ভোমোৰা উৰি যোৱা, দুষ্যন্ত-শকুন্তলাৰ মিলনৰ সময়ত শকুন্তলাৰ সখিয়েকে যেনেদৰে সহায় কৰিছে তেনেদৰে ৰাম-নৱমীৰ মিলনতো নৱমীৰ সখিয়েক জয়ন্তী আৰু উৰ্বশীয়ে সহায় কৰিছে৷ দুষ্যন্ত-শকুন্তলাৰ চাৰি চকুৰ মিলন দেহজ প্ৰেমলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে আাৰু ৰাম-নৱমীৰ চাৰিচকুৰ মিলনো দেহজ প্ৰেমলৈ ৰূপান্তৰিত হৈছে৷ গোপন মিলনৰ ফলত দুয়োখন নাটকতে দুয়োগৰাকী নায়িকা অন্তঃসত্ত্বা হৈছে৷ অভিজ্ঞান শকুন্তলমত শকুন্তলাই ভৰিত কাঁইট বিন্ধাৰ চেলু লৈ দুষ্যন্তলৈ চাইছে, ৰাম-নৱমীতো নৱমীয়ে ৰামক দেখি উভতি যোৱাৰ পৰত কাঁইট বিন্ধাৰ চেলু লৈ ৰামলৈ ঘূৰি চাইছে৷ তদুপৰি দুষ্যন্তই শকুন্তলাক আঙুঠি যাচি গন্ধৰ্ৱ প্ৰথা মতে বিয়া কৰাৰ দৰেই ৰাম-নৱমীতো ৰামে নৱমীলৈ জয়ন্তীৰ হাতত আঙুঠি এটি দি পঠাইছে৷ ৰাম-নৱমী নাটকত শ্যেক্সপিয়েৰৰ নাটকৰ দৰেই পাঁচটা অংকৰ বিভাজন দেখুওৱা হৈছে৷ পাশ্চাত্য নাটকৰ আৰ্হিত মূল কাহিনীৰ সমান্তৰালকৈ মঙলু আৰু সোণাফুলি নামৰ ডেকা-গাভৰু এহালৰ প্ৰেম কাহিনী সাঙুৰি দিয়া হৈছে৷ তেনেদৰে ‘শ্যেক্সপিয়েৰ’ৰ নাটক ৰোমিঅ’-জুলিয়েটৰ এইখন নাটকৰ নায়ক-নায়িকাৰ নামেৰে নাটকখনৰ নাম হৈছে ৰাম-নৱমী৷ ৰোমিঅ’-জুলিয়েটৰ পৰিণতিত জুলিয়েটৰ মৃত্যুৰ বাতৰি পায় ৰোমিঅ’ই আত্মবিসৰ্জন দিয়াৰ দৰে ৰাম-নৱমী নাটকৰ ৰামেও নৱমীৰ মৃত্যুৰ বাতৰি পায় নিজকে শেষ কৰিছে৷ তেনেদৰে দুয়োখন নাটকৰ বহুবোৰ সংলাপৰ মিল থকাও দেখা যায়৷ এই দিশৰ পৰা চাবলৈ গ’লে ৰাম-নৱমীক প্ৰাচ্য-পাশ্চাত্যৰ দুয়োটাৰে ভাবাদৰ্শ বহন কৰা প্ৰথম অসমীয়া নাটক বুলি কোৱাটো যুগুত৷

ৰাম-নৱমী নাটকখন অসমীয়া সাহিত্যৰ প্ৰথম ট্ৰেজেডি বুলি কোৱা হয়৷ ইয়াৰ আগলৈকে ৰচিত অসমীয়া ভাষাৰ সাহিত্যসমূহৰ পৰিণতি ৰাম-নৱমীৰ দৰে দুখাত্মক নহয়৷ অৱশ্যে ট্ৰেজেডিৰ চৰিত্ৰৰ মনৰ মাজত যেনে সংঘাতৰ প্ৰয়োজন তেনে আন্তঃসংঘাত ৰাম-নৱমীৰ মাজত দেখা নগ’ল, তেওঁলোকে সমাজৰ ওচৰত সামাজিক বশ্যতা স্বীকাৰ কৰা দেখা গ’ল৷ সেইসময়ৰ প্ৰেক্ষাপটত তথাকথিত সংস্কাৰাচ্চন্ন উচ্ছ ব্ৰাহ্মণ সম্প্ৰদায়ক কেন্দ্ৰ কৰি বিধৱা বিবাহৰ দৰে কথা এটা ৰাম-নৱমীত উপস্থাপন কৰা হ’ল যদিও ইয়াক সমাপন কৰি নাটকখনত নাট্যকাৰে দেখুৱাব নোৱাৰিলে৷

বৰ্তমান সময়তো বিধৱা বিবাহ বিষয়টোক অসমীয়া সংস্কাৰাচ্ছন্ন সমাজখনে সহজভাৱে নলয়৷ ৰাম-নৱমীৰ পৰিণতি যিয়েই নহওক বা ইয়াক উদ্দেশ্য প্ৰণোদিত, প্ৰচাৰধৰ্মী নাটক বুলি ক’লেও, আজিৰ পৰা ডেৰশ বছৰৰ আগেয়েই বিধৱা বিবাহ বিষয়টোক কেন্দ্ৰ কৰি গুণাভিৰাম বৰুৱাই ৰচনা কৰা ৰাম-নৱমী নাটকৰ নাম সততে উত্থাপন কৰাটো প্ৰয়োজনীয়৷ আনহাতে ১৮৫৭  চনতেই ৰচনা হোৱা ৰাম-নৱমী কাৰিকৰী খুটিনাটি বা অন্যান্য কাৰণতেই হওক প্ৰথমবাৰৰ বাবে একবিংশ শতিকাতহে মঞ্চস্থ হোৱাটো এক মন কৰিবলগীয়া কথা৷

বিশেষত্ব

গুণাভিৰাম বৰুৱাৰ প্ৰথম সাহিত্যকর্ম আছিল ‘ৰাম-নৱমী’ নাটক। এই নাটকখন প্ৰথমে অৰুণোদয় আলোচনীত ধাৰাবাহিক ৰূপে প্ৰকাশ পাইছিল। সমাজ-সংস্কাৰৰ প্ৰচাৰ আৰু সামাজিক কুৰীতি দূৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই নাটকখন ৰচনা কৰা হৈছিল।

‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন উনবিংশ শতিকাৰ অসমীয়াৰ সামাজিক পৰিৱেশক ধ্যানত ৰাখি ৰচিত। তেতিয়াৰ সমাজত বিধৱা বিবাহ নিষিদ্ধ আৰু বাল্য বিবাহ প্ৰচলিত আছিল। গুণাভিৰাম বৰুৱাই এই নাটকৰ জৰিয়তে সমাজৰ কু-প্ৰথাৰ ওপৰত সমালোচনা আগবঢ়াইছিল। কলকাতাত শিক্ষা গ্ৰহণৰ সময়ত ঈশ্বৰচন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰ আৰু বঙালী সমাজৰ সংস্কাৰপন্থী চিন্তাধাৰাই তেওঁৰ মনোভাৱত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।

 ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন সমাজ সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পদক্ষেপ হিচাপে বিবেচিত। নাট্যকাৰ সমাজৰ বকৰ্তমান প্রথা, বিধবা প্ৰতিহিংসা আৰু বাল্য বিবাহৰ ভয়ংকৰ প্ৰভাৱসমূহ নাটকীয় ৰূপত প্ৰকাশ কৰিছে। নাটকৰ অন্তত তিনিগৰাকী যুৱক-যুৱতীৰ মৃত্যুৰ জৰিয়তে সমাজক আয়না দেখুৱাই আত্মসমালোচনাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰা হৈছে। যদিও নাটকখনৰ কলামূল্য আৰু সাহিত্যিক গুণসমূহ তৎকালীন পৰিসৰত সীমিত আছিল, তথাপিও এই নাটকে সমাজৰ চেতনাত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাই এক ধৰণৰ জাগৰণমূলক ভূমিকা পালন কৰিছে।

 'শকুন্তলা' নাটকৰ বহু দৃশ্য, যেনে- ভোমোৰা দৃশ্য, গোপন প্রেম, আঙঠিৰ বিনিময় আদি 'ৰাম-নৱমী' নাটকত পৰিলক্ষিত হয়।

এফালে বাল্য বিবাহে সৃষ্টি কৰা সামাজিক সমস্যা আৰু আনফালে বিধৱা বিবাহৰ সপক্ষে সংস্কাৰকামী মন — এই দুয়োটা ভাৱবস্তুক প্ৰকাশ কৰিবলৈকে গুণাভিৰাম বৰুৱাই ‘ৰাম-নৱমী’ নাটকখন ৰচনা কৰিছিল। নাটকখনৰ কাহিনী এনে ধৰণৰ: শিৱকান্ত শৰ্মাৰ কন্যা বাল-বিধৱা নৱমীৰ লগত উদাৰমনা শিক্ষিত যুৱক ৰামচন্দ্ৰৰ পৰিচয় হয় আৰু দুয়ো প্ৰেমত বন্দী হয়। ৰামচন্দ্ৰৰ বৌয়েক জয়ন্তীৰ সাহায্যত দুয়োৰে মিলন ঘটে। নৱমী অন্তঃসত্ত্বা হ’ল আৰু এই কথা জনাজাত হৈ পৰাত সমাজত হুলস্থূল লাগে। সমাজে তেওঁলোকক এঘৰীয়া কৰিলে। নৱমীয়ে সমাজৰ কঠোৰ নীতি-নিয়মক ধিক্কাৰ দি আত্মহত্যা করে। নৱমীৰ আত্মহত্যাৰ খবৰ পাই জয়ন্তী আৰু ৰামচন্দ্ৰয়ো আত্মহত্যাৰ পথ বাচি লয়। ৰাম আৰু নৱমীৰ দৰে নায়ক-নায়িকাৰ উপৰিও মঙলু, সোণাফুলী, দতো, সীৰাম আদি চৰিত্ৰৰ সংযোগে হাস্য-ব্যংগৰ মাজেদি তদানীন্তন সমাজৰ কেইটিমান গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ দাঙি ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে।

ৰাম-নৱমীৰ শোকাৱহ পৰিণতিয়ে সমাজৰ বৰমূৰীয়াসকলক বাল-বিধৱাৰ সমস্যাৰ বিষয়ে ভাবিবলৈ বাধ্য কৰে আৰু পলমকৈ হ’লেও বাল-বিধৱাৰ সমস্যাৰ যুক্তিযুক্ততা মানি লয়। নাটকখনৰ মাজত ঈশ্বৰচন্দ্ৰ বিদ্যাসাগৰৰ বিধবা-বিবাহ আন্দোলনৰ সমৰ্থনৰ উল্লেখ পোৱা যায়। পঞ্চম অঙ্কৰ প্ৰথম দৰ্শনত বিদ্যাসাগৰৰ মতৰ উল্লেখ কৰিছে। উল্লেখযোগ্য যে গুণাভিৰাম বৰুৱাই ১৮৫৭ চনত ৰাম-নবমী নাটক ৰচনা কৰা পূৰ্বেই ১৮৫৬ চনত বাংলা ভাষাত উমেশ চন্দ্ৰ মিত্ৰৰ বিধৱা-বিবাহ নাটক প্রকাশিত হৈছিল।

“ৰামনবমী’ নাটকৰ নামকৰণৰ সার্থকতা আৰু পাশ্চাত্য নাটকৰ প্রভাৱঃ ৰাম-নৱমী নাটকৰ নামকৰণ: ৰাম-নৱমী নাটকৰ নাম ৰামচন্দ্ৰ আৰু নায়িকা নৱমী। নাটকখন ঘাইকৈ ৰাম আৰু নৱমীক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠিছে বাবেই নাটকৰ নামকৰণো যুক্তি-যুক্ত হৈছে। যদিও আৰু এটা দিশো ইয়াত আছে। গুণাভিৰামে ৰাম-নৱমী নাটকৰ বহু ঠাইত ৰাম-নৱমী নামৰ পৱিত্ৰ তিথিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। নাটকখনৰ প্ৰথম অংক ৩য় দৃশ্য আদিত তিথি সম্পৰ্কীয় কথা আছে। চতুর্থ অংকৰ ২য় দৃশ্যত নৱমী আৰু জয়ন্তীৰ সংলাপত ৰাম-নৱমী তিথিৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। গতিকে নাটকখনৰ নাম নায় নায়িকাৰ নামেৰে ৰাখিছে যদিও, ৰাম-নবমী নামৰ পৱিত্ৰ তিথিৰ কথাও যে মনত ৰাখিছিল, ই নিঃসন্দেহ।

ৰাম-নবমী নাটকত পাশ্চাত্য আৰু প্ৰাচ্য নাটকৰ প্ৰভাৱ : পাশ্চাত্য নাট্য সাহিত্যৰ প্ৰভাৱত সৃষ্টি হোৱা প্ৰথম অসমীয়া আধুনিক নাটক হৈছে ‘ৰাম-নৱমী’ নাটক। প্রাচীন অসমীয়া নাটকৰ উদ্দেশ্য আৰু কাৰিকৰী দিশৰ পৰা ই সম্পূর্ণ বেলেগ। কলিকতালৈ উচ্চ শিক্ষাৰ বাবে যোৱা গুণাভিৰাম বৰুৱাই কলেজীয়া পাঠ্যপুথিৰ যোগেদি পাশ্চাত্য বিশেষকৈ ছেক্সপীয়েৰৰ নাট্য-সাহিত্যৰ সৈতে স্বাভাৱিকতে পৰিচয় ঘটিছিল। আনহাতে, সেই সময়ৰ কলিকতা হৈ পৰিছিল ভাৰতীয় নৱজাগৰণৰ কেন্দ্ৰভূমি। পাশ্চাত্য সাহিত্যৰ সংস্পৰ্শত নৱ ৰূপ লাভ কৰা আধুনিক বাংলা সাহিত্যৰ সৈতেও গুণাভিৰামৰ সংস্পৰ্শ ঘটিছিল। কলিকতাৰ আধুনিক শৈলীৰ মঞ্চবোৰত ছেক্সপীয়েৰৰ বা আধুনিক বাংলা নাটকৰ অভিনয় চোৱাৰ অভিজ্ঞতাও নিশ্চয় গুণাভিৰামৰ হৈছিল। নেধৰণৰ প্ৰভাৱ বা অভিজ্ঞতাই হয়তো গুণাভিৰাম বৰুৱাক পাশ্চাত্য বিশেষকৈ ছেক্সপীয়েৰ নাটকৰ আৰ্হিত অসমীয়া ভাষাত নাটক ৰচনা কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত কৰিলে। ৰাম-নৱমী নাটত পাঁচোটা অংক আছে আৰু প্ৰতিটো অংক একাধিক দৃশ্য বা দর্শনত বিভক্ত কৰিছে। পছিমীয়া নাটকৰ আৰ্হিত ইয়াত উপ-কাহিনীৰ অৱতাৰণা কৰা হৈছে।